Vergi Davalarında Bilirkişi İncelemesi, Keşif ve Uzman Görüşü

1. GİRİŞ VE İYUK MADDE 31 ATFI

İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun (İYUK) 31. maddesinde, idari yargılamada bazı hususlarda Hukuk Usulü Muhakemeleri Kanunu (ve sonrasında yürürlüğe giren 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu) hükümlerinin uygulanacağı belirtilmiş olup, bu hususlar arasında bilirkişi incelemesi ve keşif uygulamaları da doğrudan yer almaktadır.

Ekim 2011'de yürürlüğe giren 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu'nda (HMK) bilirkişi incelemesi, keşif icrası ve tarafların uzman görüşü (bilimsel mütalaa) almasına ilişkin ayrıntılı düzenlemeler bulunmaktadır. Vergi uyuşmazlıklarının çözümünde de bu usul hükümleri kıyasen uygulanmaktadır. Vergi inceleme raporları ve mali uyuşmazlıklarda adli/teknik değerlendirmeler için uzmanlık alanlarımız sayfasını ziyaret edebilirsiniz.

2. VERGİ YARGILAMASINDA BİLİRKİŞİ İNCELEMESİ

Bilirkişiye Başvurulmasını Gerektiren Haller (HMK m. 266):
Mahkeme, çözümü hukuk dışında, özel veya teknik bilgiyi gerektiren hâllerde, taraflardan birinin talebi üzerine yahut kendiliğinden, bilirkişinin oy ve görüşünün alınmasına karar verir. Hâkimlik mesleğinin gerektirdiği genel ve hukuki bilgiyle çözümlenmesi mümkün olan konularda bilirkişiye başvurulamaz.

Bilirkişinin Görevlendirilmesi Kararı (HMK m. 273):
Mahkeme, tarafların da görüşünü almak suretiyle bilirkişinin görevlendirilmesine ilişkin kararında inceleme konusunu bütün sınırlarıyla ve açıkça, bilirkişinin cevaplaması gereken soruları ve raporun verilme süresini belirlemek zorundadır.

Bilirkişi Raporuna İtiraz ve Ek Rapor (HMK m. 281):
Taraflar, bilirkişi raporunun kendilerine tebliği tarihinden itibaren iki hafta içinde, raporda eksik gördükleri hususların bilirkişiye tamamlattırılmasını; belirsizlik gösteren hususlar hakkında ise bilirkişinin açıklama yapmasının sağlanmasını veya yeni bilirkişi atanmasını mahkemeden talep edebilirler.

3. KEŞİF UYGULAMASI VE USULÜ

Keşif Kararı (HMK m. 288):
Hâkim, uyuşmazlık konusu hakkında bizzat duyu organları yardımıyla bulunduğu yerde veya mahkemede inceleme yaparak bilgi sahibi olmak amacıyla keşif yapılmasına karar verebilir. Keşif kararı, mahkemece, sözlü yargılamaya kadar taraflardan birinin talebi üzerine veya resen alınır.

Keşfin Yapılışı (HMK m. 290):
Keşfin yeri ve zamanı mahkeme tarafından tespit edilir. Keşif, taraflar hazır iseler huzurlarında, aksi takdirde yokluklarında yapılır. Mahkeme keşif sırasında tanık ve bilirkişi dinleyebilir. Keşif sırasında, yapılan tüm işlemler ve beyanları içeren bir tutanak düzenlenir. Plan, çizim, fotoğraf gibi belgeler de tutanağa eklenir.

4. UZMAN GÖRÜŞÜ (BİLİMSEL MÜTALAA - HMK m. 293)

HMK m. 293 uyarınca vergi davalarında taraflar, dava konusu olayla ilgili olarak alanında uzman kişilerden bilimsel mütalaa alarak mahkemeye sunabilirler. Uzman görüşüne ilişkin yasal esaslar şu şekildedir:

• Taraflar, dava konusu olayla ilgili olarak, uzmanından bilimsel mütalaa alabilirler. Sadece bu nedenle ayrıca süre istenemez.
• Hâkim, talep üzerine veya resen, kendisinden rapor alınan uzman kişinin davet edilerek dinlenilmesine karar verebilir. Uzman kişinin çağrıldığı duruşmada hâkim ve taraflar gerekli soruları sorabilir.
• Uzman kişi çağrıldığı duruşmaya geçerli bir özrü olmadan gelmezse, hazırlamış olduğu rapor mahkemece değerlendirmeye tabi tutulmaz.